Kruza Ryszard
Kruza Ryszard – Richárd Kruza (1939 Chojnice, 2020 Vecsés k/Budapesztu) – wibrafonista, pianista, kompozytor, aranżer, poeta, filozof, plastyk i teoretyk jazzu. Absolwent Architektury Politechniki Gdańskiej (1967). Karierę muzyka rozpoczął jako pianista w jazzującym zespole Jerzego Greitner (1956). W drugiej połowie 1958 roku grał w kwintecie Huberta Paździerewicza cyklu „Dni Jazzu” w sopockim Grand Hotelu. Potem nawiązał współpracę z studenckimi teatrami – m.in. To Tu, Co To, Gdańskie Studio Rapsodyczne. W 1962 roku w ramach Zaduszek Jazzowych w Krakowie po raz pierwszy oficjalnie na wibrafonie – wsparli go wtedy Roman Dyląg i Andrzej Dąbrowski, a w rok później Jan Byrczek i Zbigniew Namysłowski (p).
Później grał, prowadząc własne zespoły – North Coast Combo (1959-62), Modern Quartet (I nagroda + wyróżnienie – JnO ’64) a także formacje: m.in. Swingtet Edwarda Rykaczewskiego, Al Musiał + 4 (Jazz Jamboree ’63), Big Band Jana Tomaszewskiego.
W 1967 roku przeniósł się do Budapesztu, gdzie jako aranżer, producent i innowator wypracował sobie pozycję muzycznego autorytetu i wykładał w tamtejszym Konserwatorium. Wspólnie z pianistą Janosem Gondą założył kwartet – II nagroda na Festival Alba-Regia w Székesfehérvár (1969). Pracował też z wieloma muzykami tamtejszej sceny (m.in. Laszlo Attila, Tamas Berki, Aladar Pege, Sandor Kovacs), big-bandami i orkiestrami tanecznymi oraz Teatrem Pantomimy Comedia XX. Wraz ze swym uczniem Gaborem Banay’em, napisał wydaną w 1985 roku, cenioną do dzisiaj, książkę o syntezatorach (A szintetizátor a zenei gyakorlat ban). Nagrywał też płyty, m.in. Real Paradise z Tamasem Berki (1984), Keyboard z triem Gonda-Kruza-Pleszkán (1986) i Qui z Zbigniewem Namysłowskim (1988), po czym wraz z rodziną przeniósł się do Kanady. Po powrocie na Węgry nadal komponował dla artystów z różnych stron świata, pisał książki (Współczesny wibrafon, Szkoła aranżacji, Psychologia improwizacji jazzowej), pracował jako producent i aranżer (Swinging Violin – Csaba Deseö, 1993), a także przysposabiał do kariery m.in. Aladara Pega i Cotton Club Singers. Poza tym przez lata pracował nad nowatorskim instrumentem elektroakustycznym pn. Polyvibe (poliwebe) – zgłoszony do polskiego Urzędu Patentowego.
Mieszkając za granicą rzadko pojawiał się w Polsce i to wyłącznie z węgierskimi zespołami (m.in Jazz Jamboree ’70, JnO ‘72). Wyjątek stanowiły dwie „amerykańskiej trasy” Krzysztofa Klenczona (1978 i 79) podczas których poprowadził zespół akompaniujący.
Do jego najważniejszych dzieł muzycznych należą: „Krótka msza pogańska” na orkiestrę i kwartet jazzowy; muzyka do pantomimy „Król umiera” oraz trylogia na big-band pt. „Bluesology”.
Potomkowie Ryszarda Kruzy poszli w jego ślady – jego syn Richard (1969) jest pianistą, a wnuk Noe Alexander, również używający imienia Richard (2001) jest perkusistą.
